Tại sao đàn ông đồng tính cố gắng trở nên giỏi nhất?

Có một hình dung quen thuộc về đàn ông đồng tính: ai cũng khỏe khoắn, ăn mặc chỉn chu, ngoại hình sáng và dư dả. Tất nhiên điều đó không đúng với tất cả mọi người. Nhưng định kiến này bắt nguồn từ một điều có thật: không ít người đồng tính nam dường như dồn sức quá mức để hoàn hảo ở mọi mặt có thể — cắm mặt ở phòng gym, lao vào công việc, gồng mình giành điểm cao ở trường. Tôi vẫn hay tự hỏi: điều gì thúc đẩy những tham vọng ấy, và cái giá tâm lý phải trả cho việc theo đuổi sự hoàn hảo là gì?

Hai đồng nghiệp của tôi gần đây đã xuất bản một bài báo đi tìm câu trả lời cho chính những câu hỏi đó. Tôi đã mời họ viết lại để giải thích về nghiên cứu của mình. Dưới đây là phần chia sẻ của Dr. John Pachankis (Đại học Yeshiva) và Dr. Mark Hatzenbuehler (Đại học Columbia).

“Cậu bé giỏi nhất thế giới”: một cách để không bị phát hiện

Nghiên cứu gần đây của chúng tôi cho thấy vì sao cụm từ “cậu bé giỏi nhất thế giới” lại mô tả đúng đến vậy về nhiều chàng trai trẻ đồng tính và lưỡng tính. Cụm từ này đến từ cuốn tiểu thuyết cùng tên (The Best Little Boy in the World), xuất bản năm 1973 bởi Andrew Tobias — một cuốn tự truyện, trong đó tác giả kể lại nỗ lực bù trừ quá mức để không ai phát hiện xu hướng tính dục của mình, bằng cách trở nên xuất sắc trong mọi thứ. Khi cuốn sách ra đời, nhiều tác giả đồng tính, nhà trị liệu và người của công chúng đã mượn hình ảnh “cậu bé giỏi nhất thế giới” để nói về chính mình: cố gồng lên một vẻ ngoài không tì vết để giữ kín bí mật về xu hướng tính dục.

Chẳng hạn, cựu thống đốc bang New Jersey Jim McGreevy, trong hồi ký The Confession, viết về một tuổi thơ đầy thù địch đã buộc ông phải che giấu con người thật, và say mê theo đuổi địa vị cùng thành tựu thay cho một tình yêu đồng giới. Ông viết: “Tôi nghĩ mình đã quyết định rằng tham vọng sẽ đem lại cho tôi nhiều niềm vui… hơn là tình yêu đích thực.” Nhà văn Paul Monette, trong tự truyện Becoming a Man, mô tả cách ông dìm bản sắc đồng tính của mình xuống bằng thành tích học tập vượt trội. Cả hai đều kể về nỗ lực cá nhân để trở nên “giỏi nhất” như một cách đương đầu với sự kỳ thị người đồng tính.

Nhà tâm thần học Richard Isay, trong Becoming Gay, viết rằng các cậu bé đồng tính thường buộc phải dựa vào chính nội lực của mình, bởi sự nâng đỡ từ người khác không có gì đảm bảo. Nhà tâm lý lâm sàng Alan Downs, trong The Velvet Rage, day dứt khi nói về hiện tượng đàn ông đồng tính gồng lên một vẻ ngoài không được phép sai để che đậy bí mật. Ông viết: “Chúng ta tồn tại bằng cách sống theo kỳ vọng của người khác… Làm sao ta có thể yêu chính mình khi mọi thứ xung quanh đều nói rằng ta không đáng yêu? Thay vào đó, ta đi tìm tình cảm, sự công nhận và sự chú ý mà người khác ban phát.” Và chính Andrew Tobias, trong The Best Little Boy in the World, kể rằng cách sớm nhất ông tìm ra để tránh bị chối bỏ vì xu hướng tính dục là vùi mình vào thành tích: “Điều quan trọng nhất trong ngày của tôi là cái danh sách dài dằng dặc những việc phải làm… Chẳng ai có thể trông đợi tôi đi hẹn hò khi tôi còn 17 nhiệm vụ khẩn cấp phải hoàn thành.”

Vì sao chúng tôi muốn kiểm chứng điều này

Là những người nghiên cứu sức khỏe cộng đồng và làm tâm lý lâm sàng, chúng tôi cũng nhận ra “hội chứng cậu bé giỏi nhất thế giới” ấy dường như giải thích rất đúng cho những gì nhiều chàng trai trẻ đồng tính mà chúng tôi gặp — cả trong đời sống lẫn công việc — vẫn làm. Có nhiều tự truyện, nhiều quan sát cá nhân về hiện tượng này, nên chúng tôi khá ngạc nhiên khi thấy chưa ai từng nghiên cứu một cách bài bản: liệu đàn ông đồng tính trẻ có thật sự đương đầu với sự cô lập thuở đầu đời bằng cách cố “giỏi nhất” hay không, và cái giá tâm lý của việc đó là gì. Vì vậy, chúng tôi bắt tay vào kiểm chứng nó bằng dữ liệu thực tế.

Giả thuyết của chúng tôi là: nếu câu chuyện “cậu bé giỏi nhất thế giới” đúng, thì đàn ông đồng tính sẽ có xu hướng đặt giá trị bản thân vào những lĩnh vực mà họ chắc chắn có thể thành công, bất chấp bị kỳ thị. Hãy thử nghĩ đơn giản thế này. Khi một người không dám chắc gia đình có chấp nhận mình không, bạn bè có ở lại không, hay tình yêu thương của Chúa còn dành cho mình không — nhất là khi họ đang giấu tất cả mọi người — thì khôn ngoan hơn cả là đừng đặt lòng tự trọng vào những chỗ bấp bênh ấy. Thành công trong tình thân, tình bạn hay đức tin là thứ không thể tự tay kiểm soát khi mình là người đồng tính. Trong khi đó, học giỏi, ngoại hình đẹp, giỏi nhất trong những việc mang tính ganh đua lại là những thứ có thể kiểm soát và gặt hái được — ít nhất là bằng nỗ lực. Thậm chí, học thật giỏi, chăm chút ngoại hình và leo lên địa vị xã hội còn có thể là một tấm khiên: để không bị lộ, hoặc để bù trừ cho mọi sự chối bỏ nếu chẳng may bí mật bị phát hiện.

Nói cách khác, thay vì cho rằng đàn ông đồng tính “sinh ra đã có khiếu” ăn mặc đẹp và giỏi giang, chúng tôi cho rằng những khuynh hướng đó là sản phẩm của môi trường xã hội mà họ lớn lên. Đến tận hôm nay, vẫn còn những nơi không chào đón người đồng tính. Một thiếu niên nhận ra mình rung động với người cùng giới, mà lại sống ở nơi kỳ thị nặng nề, có thể phải giấu kín điều đó với tất cả — cha mẹ, thầy cô, bạn bè — suốt nhiều năm trời. Lớn lên ở một nơi không thuộc về mình, và phải giấu đi một phần cốt lõi của bản thân trong thời gian dài, là điều luôn có cái giá của nó.

Chúng tôi cho rằng cái giá đầu tiên là: người ta buộc phải dồn giá trị bản thân vào những lĩnh vực có thể kiểm soát được — chắc chắn hơn hẳn so với tình thân, tình bạn hay đức tin. Và có một cái giá thứ hai: càng dồn hết vào thành tích, người ta lại càng phải bằng mọi giá giữ cho mình thành công — kể cả bằng những cách không lành mạnh, như tự thu mình lại, ăn quá nhiều hoặc quá ít, nói dối, hay cãi vã với người xung quanh.

Nghiên cứu tìm thấy gì

Để kiểm chứng giả thuyết này, chúng tôi hỏi 136 nam sinh viên đồng tính và 56 nam sinh viên dị tính xem họ đặt giá trị bản thân vào 7 lĩnh vực cuộc sống khác nhau ở mức độ nào. Với nhóm đồng tính, chúng tôi hỏi thêm: họ nhận ra mình là người đồng tính năm bao nhiêu tuổi, và lần đầu tiên nói ra với ai đó là khi nào — nhờ vậy tính được mỗi người đã giữ kín bí mật trong bao lâu. Chúng tôi cũng hỏi họ từng học phổ thông ở đâu, để đo mức độ kỳ thị người đồng tính tại nơi đó, đúng vào giai đoạn họ đang dần hình thành bản sắc của mình. Sau đó, chúng tôi theo dõi tất cả trong 9 ngày liên tiếp, mỗi ngày ghi lại xem họ có rơi vào những thói quen kém lành mạnh không: thu mình khỏi mọi người, ăn quá nhiều hoặc quá ít, nói dối, cãi vã.

Kết quả cho thấy: đàn ông đồng tính đặt giá trị bản thân vào những lĩnh vực họ có thể thắng — học tập, ngoại hình và sự ganh đua — nhiều hơn hẳn đàn ông dị tính. Về cơ bản, những chàng trai trẻ đồng tính dồn rất nhiều sức để chứng minh giá trị của mình với người khác ở đúng những mặt trận ấy. Xu hướng này đặc biệt rõ ở những người từng phải giấu kín xu hướng tính dục trong thời gian dài khi lớn lên, và ở những người lớn lên giữa môi trường kỳ thị nặng nề.

Nhưng kết quả cũng cho thấy làm “cậu bé giỏi nhất thế giới” là có cái giá. Những người đặt lòng tự trọng vào địa vị xã hội thường dành nhiều thời gian ở một mình hơn, gặp nhiều vấn đề ăn uống hằng ngày hơn, hay cãi vã và nói dối người khác hơn, và cảm thấy căng thẳng nhiều hơn mỗi ngày.

Nghiên cứu này có thể giúp gỡ một nút thắt lâu nay: vì sao nhiều khảo sát quy mô lớn cho thấy, xét trung bình, lòng tự trọng của đàn ông đồng tính không hề thấp hơn đàn ông dị tính — dù họ phải đối mặt với nghịch cảnh lớn hơn nhiều. Câu trả lời nằm ở chính những chiến lược mà họ dùng để bảo vệ lòng tự trọng của mình trước các mối đe dọa. (Cũng cần lưu ý: phần lớn người tham gia là đàn ông da trắng, tầng lớp trung lưu, có học đại học — nên kết quả chưa hẳn đúng cho mọi hoàn cảnh.)

Điều này nói gì với chính người đọc

Nghiên cứu cũng để lại vài bài học cho sức khỏe và hạnh phúc của những chàng trai trẻ đồng tính. Nếu bạn nhận ra giá trị bản thân mình chủ yếu đến từ việc phải giỏi nhất, đẹp nhất hay kiếm được nhiều tiền nhất, thì có lẽ đáng để dừng lại và tự hỏi mình đang trả giá gì cho điều đó. Vài câu hỏi để soi lại:

Bạn có hay gặp trục trặc trong quan hệ với người khác không — thường xuyên cãi vã, hoặc dành quá nhiều thời gian một mình?
Bạn có sẵn sàng đánh đổi cả những giá trị của riêng mình để có được địa vị?
Bạn có hay căng thẳng, hoặc có những thói quen kém lành mạnh — tập luyện đến kiệt sức, nhịn ăn?

Nếu câu trả lời cho bất kỳ câu nào là “có”, thì điều quan trọng đầu tiên cần nhớ là: những khó khăn ấy không phải lỗi của bạn, không phải sự thất bại cá nhân. Rất có thể chúng bắt rễ từ sự kỳ thị và từ những bài học sớm mà bạn buộc phải học khi lớn lên trong một thế giới còn nhiều định kiến. Trò chuyện với một nhà trị liệu biết lắng nghe và thấu cảm có thể giúp bạn hiểu lại những trải nghiệm gây căng thẳng thuở đầu đời — như những năm phải giấu kín con người mình, hay quãng thời gian lớn lên giữa sự thù ghét. Với nhiều người, ảnh hưởng của những trải nghiệm ấy không hiện ra ngay, nhưng hoàn toàn có thể được nhìn lại và tháo gỡ, với sự đồng hành của bạn bè hoặc người trị liệu.

Tóm lại, nghiên cứu của chúng tôi cho thấy nhiều chàng trai trẻ đồng tính đã bộc lộ một sức bật đáng nể khi phải một mình gánh một bí mật bị kỳ thị từ rất sớm. Thay vì trở thành nạn nhân thụ động, họ tìm ra những cách rất khéo để bảo vệ lòng tự trọng của mình. Đi tìm giá trị bản thân qua việc trở thành “người giỏi nhất” là một cách thích nghi sáng tạo trước sự kỳ thị — dù rốt cuộc nó vẫn có thể để lại cái giá, nhất là khi chiến lược ấy vượt quá lợi ích ban đầu của nó.

Tham khảo:

Pachankis, J. E., & Hatzenbuehler, M. L. (2013). The social development of contingent self-worth among sexual minority young men: An empirical test of the “Best Little Boy in the World” hypothesis. Basic and Applied Social Psychology, 35, 176-190. DOI:10.1080/01973533.2013.764304

Bài viết gốc của Dr. John Pachankis và Dr. Mark Hatzenbuehler, giới thiệu bởi Brian Mustanski, Ph.D. trong chuyên mục The Sexual Continuum.

Nguồn: Psychology Today

Bài viết này là nội dung phát triển bản thân, không thay thế cho tư vấn hay điều trị của chuyên gia sức khoẻ tâm thần. Nếu bạn đang thấy quá sức chịu đựng, hãy tìm tới một chuyên gia tâm lý, hoặc nói với một người bạn tin tưởng.

Nếu bạn hoặc ai đó đang trong tình huống nguy hiểm tức thời, hãy gọi cấp cứu 115. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em: 111.