Điều gì làm 1 người đàn ông là đàn ông?

Nghiên cứu của Jennifer Bosson và Joseph Vandello — hai giáo sư tâm lý ở Đại học South Florida — cùng cộng sự đã tìm hiểu một câu hỏi nghe thì đơn giản mà lại dai dẳng: chuyện gì xảy ra bên trong một người đàn ông khi anh ta thấy “chất đàn ông” của mình bị đe doạ? Và vì sao nó hay dẫn tới hung hăng?

Điểm mấu chốt trong cách họ nhìn vấn đề: nam tính không phải thứ có sẵn rồi để đó. Nó phải giành được, và giành xong vẫn chưa yên — phải liên tục chứng minh lại. Con gái thành phụ nữ được xem như chuyện tự nhiên của cơ thể; còn con trai thành “đàn ông” thì phải qua một cửa ải nào đó, và cái danh đó có thể bị tước lại bất cứ lúc nào. Nghĩ mà xem, mấy câu quen tai như “đàn ông gì mà…”, “có thế cũng không làm được” — đều là những cú nhắc rằng tư cách đàn ông là thứ người khác cấp cho anh, và có thể rút lại. Chính vì mong manh vậy nên khi bị thách thức, đàn ông có xu hướng phản ứng để lấy lại — và một trong những cách hay thấy nhất là trở nên hung hăng hơn.

Họ làm sao để “đe doạ” nam tính trong phòng thí nghiệm?

Cách làm của nhóm nghiên cứu khá khéo. Một số thí nghiệm cho những người đàn ông làm một bài “trắc nghiệm kiến thức đàn ông” (thật ra là bài giả), rồi báo kết quả: người thì được khen làm tốt, người thì bị chê làm dở — cái chê này chính là đòn đánh vào nam tính. Ở những thí nghiệm khác, họ cho một nhóm bện dây thừng (việc “đàn ông”), còn nhóm kia thì đi… tết tóc hoặc bôi kem dưỡng da tay có mùi nữ tính.

Kết quả khá nhất quán. Sau khi bị đặt vào những tình huống đe doạ đó, đàn ông lo lắng hơn và nảy sinh nhiều suy nghĩ mang tính công kích hơn. Đáng chú ý là họ cũng hành xử hung hăng hơn thật — chọn đấm vào bao cát thay vì chơi trò nhẹ nhàng, và khi đấm thì đấm mạnh hơn, nhiều hơn. Thêm một chi tiết đáng suy nghĩ: khi được thể hiện sự hung hăng đó ở nơi có người khác nhìn thấy, mức lo lắng của họ khi phải làm việc “nữ tính” giảm hẳn. Tức là màn phô diễn kia có tác dụng như một cách trấn an: “thấy chưa, tôi vẫn là đàn ông đấy chứ”.

Ngược lại, nếu trước đó người ta cho họ một cơ hội tự khẳng định — kiểu để họ nói rõ “tôi không phải gay” chẳng hạn — thì sự hung hăng không tăng lên nữa. Cái van đã được xả trước, nên không cần đấm đá để lấy lại gì cả. Và những thí nghiệm tương tự làm với phụ nữ không cho ra kết quả như vậy: chị em không thấy nhu cầu phải “chứng minh lại” nữ tính bằng cách đó.

Vì sao chuyện này đáng để bận tâm

Điều nhóm nghiên cứu hy vọng rút ra rất thẳng: nếu giúp đàn ông thấy yên tâm hơn với chính mình, không phải nơm nớp sợ mất tư cách, thì có thể giảm bớt phần hung hăng vốn sinh ra từ nỗi bất an đó. Muốn chữa thì phải hiểu gốc — không lôi được nguyên nhân ra ánh sáng thì cứ loay hoay mãi ở phần ngọn.

Mà cái giá của sự mong manh này không chỉ là những cú đấm. Nó còn nằm ở những thứ nhỏ nhặt hằng ngày. Bao nhiêu người đàn ông tránh làm điều mình vốn thích chỉ vì sợ bị chê “đàn bà” — ngại vào bếp nấu ăn, ngại rửa chén, ngại chăm con tỉ mỉ, ngại nói ra là mình buồn. Nếu tư cách đàn ông không còn là thứ dễ tuột khỏi tay đến thế, có lẽ nhiều người sẽ nhẹ gánh hơn — được thoải mái sống và làm những điều khiến mình thấy dễ chịu, mà không phải liếc chừng xem người khác đánh giá thế nào.

Nguồn: psychologytoday.com