Tại sao chúng ta thở dài

Tôi để ý mình chỉ thở dài mỗi khi thấy bực bội hoặc chán nản. Và tự hỏi: tiếng thở dài đó là gì? Nó giúp mình điều hòa lại hơi thở khi căng thẳng? Là một phản xạ vô thức để báo cho người xung quanh biết mình đang lo? Hay là một cái “nút reset” cho đầu óc?

Hóa ra có thể là cả ba.

Người ta thở dài khi nào

Teigen và các cộng sự ở Đại học Oslo đã làm một loạt nghiên cứu để tìm hiểu chuyện này: con người thở dài trong hoàn cảnh nào, và người khác hiểu tiếng thở dài đó ra sao.

Đầu tiên, nhóm phát bảng câu hỏi để xem người ta gắn thở dài với những cảm xúc nào — chủ động hay thụ động, mạnh mẽ hay êm dịu. Họ cũng hỏi mỗi người thở dài nhiều hay ít, và thường thở dài lúc ở một mình hay khi có người bên cạnh.

Kết quả: thở dài gắn với tâm trạng tiêu cực — thất vọng, chán nản, buồn bực, thấy mình thất bại, hoặc khao khát một điều gì đó chưa với tới. Điều đáng chú ý là sinh viên thở dài khi ở một mình cũng nhiều ngang khi ở chỗ đông người. Nếu thở dài chỉ để “ra hiệu” cho người khác, hẳn người ta phải thở dài nhiều hơn khi có khán giả. Vậy nên bản thân tiếng thở dài chưa chắc là một cách giao tiếp.

Người khác thở dài, ta hiểu khác

Bước tiếp theo, nhóm nghiên cứu cho người tham gia tưởng tượng bốn cảnh: có người thở dài giữa bàn ăn đông người ở quán; người ngồi cạnh mình trên ghế đá bỗng thở dài; một người mở lá thư ra rồi thở dài; và nghe tiếng người bạn thở dài qua điện thoại. Họ được hỏi mình hiểu từng cảnh đó thế nào, và so sánh cảm xúc của chính mình khi thở dài với cảm xúc mà họ đoán ở người khác.

Ở cả bốn cảnh, người ta gán cho tiếng thở dài của người khác lý do tiêu cực nhiều gấp khoảng mười lần lý do tích cực. Nhưng có một điểm lệch thú vị: khi người khác thở dài, ta thường đọc đó là nỗi buồn — còn khi chính ta thở dài, ta biết đó là sự thất vọng. Cùng một tiếng thở ra, nhìn từ trong và nhìn từ ngoài lại thành hai chuyện khác nhau.

Sau cùng, nhóm đưa cho người tham gia một trong hai bài đố. Một bài khó nhưng giải được; bài kia trông đơn giản nhưng thật ra vô phương giải. Họ được làm bao lâu tùy thích và bỏ cuộc lúc nào cũng được. Người quan sát ngồi đếm số lần họ thở dài.

77% số người thở dài trong lúc vật lộn với bài đố, trung bình bốn lần mỗi người. Hầu hết tiếng thở dài rơi vào những khoảng nghỉ giữa các lần thử thất bại — kiểu như đang loay hoay mãi không ra, buông bút xuống thở hắt một cái rồi làm lại. Khi được hỏi, đa số nói họ thấy nản. Điều buồn cười là phần lớn chối rằng mình có thở dài, kể cả khi được cho biết người khác đã thấy rõ.

Vậy một tiếng thở dài là gì? Theo nghiên cứu này, nó nói lên sự buông xuôi và thất vọng. Nhưng nó là của ai, trong hoàn cảnh nào, thì người ngoài lại có thể hiểu theo một nghĩa khác.

Còn câu hỏi lớn hơn — tại sao con người thở dài — thì một nghiên cứu của Vlemincx và cộng sự ở Đại học Leuven đưa ra một giả thuyết: thở dài như một cú khởi động lại, cho cả cơ thể lẫn tinh thần. Sau một chuỗi hơi thở đều đều, một tiếng thở dài xen vào giúp hệ hô hấp “đặt lại” nhịp, tránh rơi vào trạng thái quá cứng nhắc. Có lẽ vì thế mà thở hắt ra một cái, đôi khi ta thấy nhẹ người thật.

Tham khảo

Teigen KH (2008). Is a sigh “just a sigh”? Sighs as emotional signals and responses to a difficult task. Scandinavian journal of psychology, 49 (1), 49-57 PMID: 18190402

Vlemincx E, Van Diest I, Lehrer PM, Aubert AE, & Van den Bergh O (2010). Respiratory variability preceding and following sighs: a resetter hypothesis. Biological psychology, 84 (1), 82-7 PMID: 19744538

Nguồn: PsychologyToday (Jordan Gaines, Brain Babble)