Bạn nói bạn sẽ thay đổi!

Ngay cả những người đang có mối quan hệ hạnh phúc nhất cũng có xu hướng ao ước họ có thể thay đổi một số thứ ở người yêu của họ: những thói quen họ muốn người yêu loại bỏ, những kỹ năng họ muốn người yêu trau dồi, hoặc những nét tính cách họ muốn người yêu hình thành. Nhưng liệu một người tình có thể thực sự thay đổi?

Vâng, họ có thể thay đổi, với rất nhiều nỗ lực, và thường sẽ gặp một số thất bại trên con đường thay đổi [1]. Nhưng dường như điều quan trọng đối với những mối quan hệ đó là liệu con người có cho rằng người yêu của họ dễ thay đổi.

Mọi người có sự khác biệt lớn trong quan điểm cho rằng người khác dễ thay đổi như thế nào. Một số người có niềm tin ‘lớn lên’: họ tin rằng với sự nỗ lực và kiên trì thì con người có thể thay đổi bản thân họ rất nhiều. Những người khác thì có niềm tin ‘tồn tại’: họ tin rằng con người giữ nguyên, và một người rất khó để có bất kỳ sự thay đổi ý nghĩa nào theo thời gian. Hầu hết nghiên cứu cho thấy việc lưu giữ những niềm tin ‘lớn lên’ (“Tất nhiên con người có thể thay đổi, họ chỉ cần nỗ lực!”) thì tốt hơn cho mối quan hệ của bạn hơn việc lưu giữ những niềm tin ‘tồn tại’ (“Con người vẫn giữ nguyên và họ không thể thay đổi”). Ví dụ, những người với niềm tin phát triển (một kiểu của niềm tin ‘lớn lên’) có xu hướng thấu hiểu những khuyết điểm của người yêu của họ hơn người tin rằng những khuyết điểm đó là tồn tại mãi mãi [2]. Nhưng, liệu tin rằng người yêu của bạn có thể thay đổi thì lúc nào cũng tốt cho mối quan hệ của bạn?

Lara Kammrath và Johanna Peetz [3] đưa ra giả thuyết rằng những niềm tin ‘lớn lên’ có thể gây ra những vấn đề cho mối quan hệ khi một người không tiến bộ theo thời gian. Ví dụ, hãy tưởng tượng Fred – người thường xuyên nổi nóng và mất kiên nhẫn – hứa với Wilma rằng anh ấy sẽ cố gắng sửa chữa tính cách này. Tuy nhiên, sau vài tuần, Fred tiếp tục dễ trở nên thất vọng và nổi nóng. Nếu Wilma là một người theo quan điểm ‘tồn tại’, cô có thể xem đó là sự khó khăn để thay đổi bản thân (“Fred không phải là một người giữ được bình tĩnh; anh ấy rất khó để thay đổi được điều đó”). Nhưng nếu Wilma là người theo quan điểm ‘lớn lên’ thì khi đó cô có thể quy cho sự không thể thay đổi của Fred là do thiếu nỗ lực (“Fred không nỗ lực đủ như anh ấy đã nói.”) Một sự quy gán như vậy – rằng người ấy không cố gắng đủ – có thể gây bất lợi cho mối quan hệ, so với quy gán cho rằng một người thực sự khó để thay đổi.

Kammrath và Peetz kiểm tra giả thuyết này với một nghiên cứu kéo dài 2 tuần. Họ cho các cặp đôi vào phòng thực nghiệm và phân ngẫu nhiên 1 thành viên của một cặp làm “người cố gắng thay đổi”: họ sẽ cố gắng thay đổi bản thân họ. Sau đó cặp đôi ấy chọn một hành vi có vấn đề mà họ sẽ thích người yêu thay đổi. ‘Người cố gắng thay đổi’ sẽ tạo ra 4 sự tiến bộ cụ thể trong hành vi mà anh/cô ấy sẽ nỗ lực thực hiện trong 2 tuần tiếp theo. Ví dụ, nếu Fred là ‘người cố gắng thay đổi’ trong nhiệm vụ này, và anh ấy và Wilma đã quyết định Fred sẽ cải thiện tính cách hay nổi nóng, thì khi đó anh ấy có thể đưa ra một số lời hứa như “nói chuyện một cách bình tĩnh về sự việc khi chúng làm tôi bực mình” hoặc “không la hét vào mặt mọi người.” ‘Người cố gắng thay đổi’ hứa với đối tác của họ rằng họ sẽ thực hiện những hành vi đó qua 2 tuần tiếp theo. Sau đó, các nhà nghiên cứu theo dõi cặp đó 2 tuần sau để xem liệu người cố gắng thay đổi có giữ đúng lời hứa hay không.

Những người theo quan điểm ‘lớn lên’ thì tự tin hơn cho rằng người yêu của họ sẽ có thể giữ được lời hứa thay đổi. Tuy nhiên, người yêu của họ có vẻ không giữ được những lời hứa đó so với những người yêu của những người theo quan điểm ‘tồn tại’. Thêm nữa, khi người yêu thất bại trong việc thay đổi thì người theo quan điểm ‘lớn lên’ cho rằng người yêu của họ đã không nỗ lực đủ, và họ đáp lại với ít sự tin tưởng hơn vào người yêu. Ngược lại, những người theo quan điểm ‘tồn tại’ quy cho thất bại của người yêu là do khó giữ được lời hứa (ví dụ, đó không phải lỗi của người yêu của tôi), và kết quả là, không đánh mất lòng tin vào người yêu của họ khi anh/cô ấy không giữ được lời hứa.

Những kết quả đó cho thấy niềm tin rằng con người có thể thay đổi, nhìn chung là tốt cho các mối quan hệ tình cảm, thì đôi lúc có thể khiến con người kỳ vọng hơi nhiều về người yêu của họ. Những người theo quan điểm ‘lớn lên’ có thể kỳ vọng người yêu của họ thay đổi một cách quá nhanh chóng và dễ dàng mà không gặp phải bất kỳ thất bại nào. Sau đó, khi người yêu của họ không giữ được lời hứa thay đổi thì người theo quan điểm ‘lớn lên’ có thể đi đến kết luận rằng người yêu của họ chỉ là chưa nỗ lực đủ. Tóm lại, dù sự thật là con người có thể thay đổi thì điều quan trọng cần nhận ra đó là ngay cả những người hăng hái nhất cũng không thể thay đổi bản thân họ một sớm một chiều.

Prochaska, J., Velicer, W. F., Rossi, J. S., Goldstein, M. G., Marcus, B. H., Rawowski, W., et al.(1994). Stages of change and decisional balance for 12 problem behaviors. Health Psychology, 13, 39-46.
Knee, C., Nanayakkara, A., Vieter, N.A., Neighbors, C., & Patrick,H. (2001). Implicit theories of relationships: Who cares if romantic partners are less than ideal? Personality and Social Psychology Bulletin, 27, 808-819.
Kammrath, L. K., & Peetz, J. (2012). You promised you’d change: How incremental and entity theorists react to a romantic partner’s promised change attempts. Journal of Experimental Social Psychology, 48, 570-574.

Nguồn

You Said You Would Change!

Relationship beliefs can lead to unrealistic expectations of romantic partners

Published on April 4, 2013 by Samantha Joel, M.A. in Dating Decisions

PsychologyToday